KOMÓRKI

    Wchodzą w skład wszystkich organizmów roślinnych i zwierzęcych (komórka = cellula). W latach 1838-39 dwaj niemieccy badacze: botanik - Schleiden i zoolog - Schwann sformułowali tzw. komórkową teorię budowy organizmów, która głosi, że wszystkie istoty żywe zbudowane są z komórek. W 1846 r. czeski badacz - Jan Purkyne stwierdził, że najistotniejszym składnikiem komórki jest wypełniająca ją galaretowata, żywa substancja - plazma komórkowa, czyli protoplazma.
    Komórki roślinne i zwierzęce osłania żywa i aktywna błona cytoplazmatyczna, czyli błona komórkowa (plazmalemma), która bezpośrednio otacza cytoplazmę. Składa się ona z trzech cieniutkich warstewek różniących się między sobą składem chemicznym. Głównym składnikiem dwóch warstw zewnętrznych są białka, natomiast trzeciej, wewnętrznej - lipidy.
    W komórkach roślin i bakterii na zewnątrz błony cytoplazmatycznej znajduje się martwa ściana komórkowa, której nie mają komórki zwierzęce. Jej podstawowym składnikiem jest błonnik, czyli celuloza.
    Komórki zwierzęce natomiast często są otoczone warstewką substancji nieożywionej - pellikulą, zbudowaną z ciał białkowych lub glikoproteidów.
    Protoplazma dzieli się na: cytoplazmę i jądro komórkowe u eukariontów, lub nukleoid u prokariontów. Jądro komórkowe od cytoplazmy oddziela - nadająca mu określony kształt - dwuwarstwowa błona jądrowa.
    Komórka prokariotyczna (czyli bakterii i sinic, wirusy nie mają budowy komórkowej) nie ma - wyodrębniającej jądro od cytoplazmy - błony jądrowej.
    Nukleoid - odpowiednik jądra, zawiera materiał dziedziczny pod postacią kolistej cząsteczki DNA, zwanej genoforem.
    Jądro komórki eukariotycznej (czyli roślin i zwierząt) zawiera chromosomy zbudowane z linearnej cząsteczki DNA, natomiast cytoplazma składa się z cytoplazmy podstawowej (macierzy cytoplazmatycznej, matriksu cytoplazmy) i z - zawieszonych w niej - organelli (organoidów, narządzików), większości których pozbawiona jest komórka prokariotyczna, gdzie rolę nieistniejących organelli przejmuje błona komórkowa lub jej nieliczne wypustki dokomórkowe.
    ORGANELLE TO:
    mitochondria, gdzie, między innymi, przebiegają ostatnie etapy utleniania substancji organicznych, czyli produktów rozkładu węglowodanów, tłuszczów i białek do dwutlenku węgla i wody, czego wynikiem jest uwolniona energia;
    układ (aparat) Golgiego - zbiór diktiosomów, w którym zachodzą, między innymi, procesy przyłączania cukrów lub tłuszczów do cząsteczek białka, w wyniku działania enzymów zwanych transferazami;
    retikulum endoplazmatyczne - układ kanalików i pęcherzyków wraz z układem Golgiego tworzący fizjologiczną całość, którą łączy proces syntezy produktów białkowych i glikoproteinowych;
    rybosomy zbudowane z rybosomowego RNA (60%) i białek zasadowych (40%), uczestniczą w biosyntezie białek zachodzącej w obecności jonów magnezu.
    lizosomy - otoczone błoną elementarną drobniutkie pęcherzyki wypełnione enzymami hydrolitycznymi, umożliwiające komórce rozkład pochłoniętych substancji oraz likwidację obumarłych elementów cytoplazmy (rola jakby trawienia);
    oraz granule zawierające substancje zapasowe, wici, rzęski.
    Ponadto w komórkach roślin występują tylko im właściwe organelle:
    plastydy, w skład których wchodzą:
    leukoplasty - plastydy bezbarwne występujące w komórkach nie podlegających bezpośredniemu oddziaływaniu światła, np. w korze pierwotnej korzenia, w głębszych partiach kory pierwotnej łodyg, w rdzeniu, promieniach rdzeniowych. Szczególnie obficie występują w komórkach organów spichrzowych: kłączy, bulw;
    chloroplasty, czyli ciałka zieleni - plastydy zielone biorące udział w procesie fotosyntezy;
    chromoplasty - plastydy zawierające barwniki żółte i pomarańczowe z grupy karotenoidów, nadające odpowiednie zabarwienie organom roślin;
    wodniczki, czyli wakuole - wydzielone obszary cytoplazmy otoczone błoną plazmatyczną zwaną u roślin tonoplastem, zawierające tzw. sok wakuolarny, który jest wodnym roztworem rozmaitych związków chemicznych.
    LEUKOPLASTY DZIELĄ SIĘ NA:
    amyloplasty wyspecjalizowane w tworzeniu i magazynowaniu skrobi zapasowej;
    leukoplasty wyspecjalizowane w tworzeniu i magazynowaniu białek zapasowych - aleuronów;
    elajoplasty wyspecjalizowane w wytwarzaniu i magazynowaniu tłuszczów.