TLEN - symbol O (z łac. oxygenium)

    Pierwiastek chemiczny, w układzie okresowym położony w grupie VI, rozpoczynający grupę główną tlenowców. Po raz pierwszy otrzymał go w 1774r. angielski chemik J. Priestley poprzez rozkład tlenku rtęciowego HgO. Prawie jednocześnie otrzymał tlen K. W. Scheele. Obaj odkrywcy uważali go za zdeflogistonowane powietrze (flogiston - hipotetyczna substancja uważana w XVII i XVIII w. za przyczynę palności. Wg teorii "flogistonu" - opracowanej przez chemików niemieckich J. J. Bechera i J. E. Stahla - wszystkie ciała palne, a w szczególności metale, miały składać się z "ziemi" i "flogistonu", a proces spalania - polegać na wydzielaniu flogistonu i uwalnianiu się "ziemi" czyli tlenku. Pod koniec XVIII w. A. Lavoisier wykazał, że w rzeczywistości spalanie nie polega na utracie żadnej substancji, lecz na przyłączaniu tlenu. Teoria flogistonu, choć absolutnie błędna, przyczyniła się do rozwoju chemii). Dopiero kilka lat później Lavoisier dokładnie zbadał własności tlenu i uznał go za pierwiastek, stwierdzając - niesłusznie! - że wchodzi on w skład wszystkich kwasów (stąd pochodzi łacińska nazwa oznaczająca "tworzący kwas").
    Tlen jest gazem bez barwy, smaku i zapachu, nieco cięższym od powietrza. Temperatura topnienia: - 218,8° C, temperatura wrzenia: - 183,0° C (w tej temperaturze pod zwiększonym ciśnieniem skrapla się na bladoniebieską ciecz). W zwykłych warunkach występuje w postaci dwuatomowych cząsteczek O₂. Ma własności paramagnetyczne - ciekły tlen można wyciągać z naczynia magnesem.
    Odmianą alotropową tlenu jest ozon. Naturalny pierwiastek jest mieszaniną trzech izotopów trwałych: ¹⁶O, ¹⁷O, ¹⁸O. W przyrodzie występuje jako składnik powietrza, a także - w składzie wszystkich skał. Zawartość tlenu w skorupie ziemskiej wynosi 47,2% i jest największa ze wszystkich pierwiastków!
    W temperaturze pokojowej (ok. 20° C) tlen nie jest aktywny chemicznie. W wyższych temperaturach reaguje bezpośrednio ze wszystkimi pierwiastkami, z wyjątkiem fluorowców i helowców, tworząc tlenki. Choć sam się nie pali, jest niezbędny we wszystkich procesach spalania.
    Tlen jest też niezbędny w procesie oddychania.
    W wodzie rozpuszcza się słabo, lepiej jednak niż azot i wodór, co wystarcza, by zapewnić życie rybom i innym organizmom wodnym.
    Stosuje się go w aparatach tlenowych używanych przez nurków, pilotów, alpinistów i wszędzie tam, gdzie jego stężenie w powietrzu spada poniżej 15%, a także w medycynie przy chorobach układu krążenia. Tlen stosowany jest również do bielenia tkanin, spawania i cięcia metali w palnikach tlenowo-wodorowych lub tlenowo-acetylenowych.